كۆدەكانی عەفرین

0

مامەند رۆژە

ئۆپەراسیۆنی (چڵی زەیتوون) كە سوپای توركیا لە عەفرین رایگەیاندووە، بە ناكامی بەردەوامە. بەپێچەوانەی چاوەڕوانییەكانی توركیا، هێشتا ئەنجامێكی بەرچاوی نەبووە و پێدەچێ ماوەیەكی درێژ بەردەوام بێت.  

گەلۆ قەیرانی عەفرین چی لێدێت؟ گریمانەی ئێمە ئەمەیە: قەیرانی عەفرین بەو ساناییە تێپەڕ نابێ و قەیرانی گەورەتر و گەلێك گەورەتری لێدەكەوێتەوە.  

توركیا: ئامانجە ستراتیژییەكان 

دەوڵەتی توركیا سیاسەتی سووریایی خۆی دۆڕاندووە. لەكاتێكدا لە 2011 ئەنكەرە بەهۆی رابوونی شەپۆلی ئیخوانی ناوچەكە، ئامادەسازی پیادەكردنی تێزی “ئۆسمانیی نوێ”ی دەكرد. ئەم دەوڵەتە لەو كاتەدا خۆی بە ماتۆڕی شۆڕشە ئیسلامییەكانی ناوچەكە دەزانی و پێگەی خۆی وەكوو (دەوڵەتی ماك) و (دەوڵەتی سەرمەشق) وەسف دەكرد. بۆیە بە لەخۆباییبوونێكی بێوێنەوە، هەڕەشەی لە رژێمی ئەسەد دەكرد و پشتیوانی لە هەموو گرووپێكی سەلەفی – جیهادی دەكرد و لە هیچ درێخی نەدەكرد.  

تەنانەت سەردەمێك توركیا ئومێدی بەوە هەبوو داعش، كۆبانی بڕووخێنێ و لەوێشەوە سەرانسەری ناوچە كوردییەكان و ئیدارەی باكووری سووریا تەخت بكات. توركیا زۆر لەسەر حەلەبیش هێماسازی دەكرد و بە پایتەختی سووریای نوێی دەزانی، بەڵام دواجار لەماوەی دوو سێ ساڵدا رۆمانسیەت و ئایدیالیزمی سیاسی ئەم وڵاتە بە ریالیزمێكی تراژیك گۆڕا و بەرە بەرە وای لێهات تەنها لەبەر جڵەوكردنی خەونەكانی كورد لە سووریا، تەن بە ریالیزمێكی دەردناك بسپێرێت.  

ئێستا بە رووكەش توركیا بەبیانووی تێكدانی كۆریدۆری تیرۆر (راڕەوی كوردی) دەیەوێ عەفرین داگیربكات. بەشێكی گرنگ لە كۆمەڵگە و هێزە كۆمەڵایەتییەكان پشتیوانی لەم خەونە دەكەن. بەڵام ئامانجی ستراتیژیی ئەنكەرە سڕینەوەی پوازی عەفرین و یەكپارچەسازیی هێڵی جەرابلوس – ئیدلیبە كە دەیەوێ بە سوپای ئازادی بسپێرێ و ئیئتیلافی ئۆپۆزیسیۆن و حكومەتی كاتی حوكمی تێدا بكەن.  

توركیا: تەقینەوەی قەیرانەكان 

توركیا دەیەوێ لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا ببێتە ئەكتەرێكی كارا. توركیا وەكوو ئەكتەرێكی سەرەكی گەمەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست دەیەوێ لە نەرمە هێزەوە بەرەو سەختە هێز وەربسووڕێت. بۆیە بەتەمایە لەمەودوا بە هێزی سەربازی دەستكاری دۆخی سیاسی سووریا و دواتریش عێراق بكات. بۆ ئەمەش پارساڵ لە جەرابلوس و عەزاز – باب دەستیپێكرد و ئەمساڵیش دەیەوێ لە عەفرین تەواوی بكات. بەڵام ئەمە وا بەسانایی دەرباز نابێ و باجی ناوخۆیی لە گیرفانی ئەنقەرە دەردەكات.  

باجی ناوخۆیی چییە؟ چینی ناوەڕاست لە هەڵچوونی بەردەوامدایە. جگە لەوە هێزی نەتەوەپەرستی چەپ لە پەلهایشتندایە و ئەگەری زۆر هەیە ئەم هێزە ببێتە ماتۆڕی چینی ناوەڕاست بۆ وەرگۆڕانی گەورە لە توركیا. هەروەها دەشێ لە ساڵی ئایندەدا چاوەڕوانی هەڵچوونێكی كوردی نوێ لەناوخۆی توركیا بین. ئەگەر هەڵچوونی كوردی و هەڵچوونی چینی ناوەڕاستی توركیا ئامێتە ببن، تەنگژەی گەورەتر بۆ توركیا دەنێنەوە.  

ئەمریكا: بێزاری لە هاوپەیمانی بۆژەن 

ئەمریكا توركیا بە هاوپەیمانێكی بۆژەن (موزعیج) دەزانێت. هەتا ئێستا چەندین لێدوانی جۆربەجۆر و دژبەیەكی سەبارەت بە عەفرین دەركردووە. بەڵام راشكاوترین لێدوان هی رایان دیلۆن پەیڤداری هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لەدژی داعش بوو كە دەڵێت: عەفرین لە بازنەی كاری ئێمەدا نییە. رەنگە توركەكان ئەمە بە سازانی پاڵەكی بۆ لێدانی عەفرین بزانن. بەڵام ئەردۆغان دەڵێ: لەگەڵ ئۆپەراسیۆنی عەفرین دەست بە ئۆپەراسیۆنی منبجیش دەكەین!  

لێرە شتێك هەیە كە لەسەر سنوورەكانی باب – منبج ئەمریكا بە هەڵكردنی ئاڵاكانی، هەڕەشەی زمنی لە توركیا كردووە و هێرشەكانی راگرتووە. پرسیار ئەمەیە: ئایا ئەگەر توركیا پەلاماری منبج بدات، ئەوسا هەڵوێستی ئەمریكا رەخنەكردن و لۆمەكردنی شەرمنانە دەبێ یاخود مل بۆ شتی دیكە دەكوتێت؟  

پێدەچێ ئەمریكا لە منبج هەڵوێستی جیاوازتری هەبێت. چونكە ئەو ناوچەیە ناوچەی نفوزی ئەمریكایە و ئاستەمە توركەكان ریسكی رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەمریكا بكەن و خۆیان تووشی جەنگی نەخواستە بكەن. لەلایەكیشەوە ئەگەر هەیە لەگەڵ قووڵبوونەوەی قەیرانی عەفرین، نەتەوە یەكگرتووەكان لەسەر عەفرین ئەنجوومەنی ئاسایش بانگهێشتی كۆبوونەوەی نائاسایی بكات.  

دۆخەكە چ سیناریۆیەكی لێدەكەوێتەوە؟  

ئەگەر جەنگ لە سێ هەفتە زیاتر بخایەنێ، ئەگەری دیكەش بەدوای خۆیدا دەهێنێت: ئەگەرێك هەیە هەسەدە بە پشتیوانی پاڵەكی ئەمریكا لە كۆبانی – منبجەوە پەلاماری هێزەكانی سوپای ئازاد و توركیا بدات و بەرەیەكی دیكەی جەنگ لە خۆرهەڵاتی عەفرین بكاتەوە. لەم حاڵەتەدا توركیا دەكەوێتە تەڵەیەكەوە كە لێدەرچوونی ئاسان نابێت.  

كورد لە رۆژئاوا بەتایبەت لە عەفرین بژارەی ستراتیژیی زۆری بەدەستەوە نییە. تەنها ئەوەندە هەیە كەوا لەدژی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی كارتی كشانەوە لە جەنگی داعش بقۆزێتەوە. هەروەها ئەگەرێكی دیكەش ئەوەیە كە كورد بتوانێ ماوەیەك مقاوەمە بكات. ئەوسا ئەگەری ئەوە هەیە ئەمریكا لە ئەنجوومەنی ئاسایش بڕیاری تایبەت بۆ راگرتنی جەنگ دەربكات.  

خاڵێكی دیكەش ئەمەیە: لە عەفرین كارەساتی مرۆیی بكەوێتەوە. لەم حاڵەتەدا نەتەوە یەكگرتووەكان هەڵوێستی دەبێ و بگرە دۆسیەی عەفرین بۆ ئەنجوومەنی ئاسایش بەرزدەكرێتەوە و ئەگەر ڤیتۆ نەبێ! ئەگەری ئەوە هەیە عەفرین بە ناوچەی ئارام یاخود ناوچەی قەدەغەی ئاسمانی وەربسووڕێت. لەم دۆخەدا پێگەی كورد لە عەفرین گۆڕانی بەسەردا دێ و دۆزەكەی تەدویل دەبێت.  

خاڵێكی دیكەش ئەوەیە: كانتۆنی عەفرین بەفەرمی داوا لە دیمەشق بكات بە هانایەوە بچێ و مۆدێلی هاوكاریی پاڵەكی هەسەدە – ئەسەد لە قامیشلۆ و حەسەكە بۆ عەفرینیش كۆپی بكرێت. لەم دۆخەدا رەوشی بەرەكانی جەنگ بە ئاراستەیەكی دیكەدا وەردەسووڕێت. ئەوجا سووریا شەرعیەتی ناودەوڵەتی زیاتری هەیە سنوورەكانی بپارێزێت.  

مۆدێلێك: 

كورد دوای سەركەوتنی ئەردۆغان لە 2002 بەدواوە، ئومێدێكی بە چارەسەری دۆزەكەی لا پەیدا بوو. پرسی كورد بۆ ماوەی چەند ساڵێك بووژایەوە. توركیا وەنەبێ تەنها بۆ كوردی باكوور، بەڵكوو بۆ هەموو كوردەكانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بوو بە وڵاتێكی مۆدێل و سەرمەشق كەوا هەموو لایەك بە سەرچاوەی هیوایان دەزانی و هەموو كوردەكان توركیایان بە سەرچاوەی ئومێد دەزانی. بەڵام ئەمڕۆ ئەنكەرە هەتا دێ لەو وێنایە دووردەكەوێتەوە.  

تاقە چارەسەری ئەم دۆخە بریتییە لەمە: كورد و توركیا سەرلەنوێ بكەونەوە گفتوگۆ، چونكە: توركیا بێ كورد لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا ناتوانێ هیچ بكات.   

بڵاوکردنەوە لە

بۆچوونێک بنووسە