عەفرین وانەیەك بۆ پەند

0

عارف قوربانی

هەر لە سەرەتای رووداوەكانی سوریاوە، توركیا بە پاساوی نزیكییان لە پەكەكە هەڵوێستی دوژمنكارانەی بەرانبەر بە كوردی رۆژئاوا و بەتایبەتی پارتی یەكێتیی دیموكراتی (پەیەدە) نەشاردووەتەوە و بەردەوام لەڕێی ئەو هێز و گرووپە چەكدارە توندڕەوە ئیسلامیانەی ناو سووریاوە كە وابەستەی توركیا بوون، هەروەها زۆرجار لە رێگەی بەكاربردنی داعشیشەوە كێشەی بۆ پەیەدە دروستكردووە، بەڵام چاوەڕوان نەدەكرا رۆژێك بێت توركیا راستەوخۆ جەنگ لە بەرامبەریان رابگەیەنێت و لەشكری ناتۆ بە پێشكەوتووترین تەكنەلۆژیای سەربازییەوە سنووری نێودەوڵەتی ببەزێنێت و پەلاماریان بدات، وەك ئەوەی كە ئێستا لە عەفرین دەیكات.

سەرباری ئەوەی پەیەدەش لە هێزەكانی تری رۆژئاوا باشتر ئاستی فاشییەتی توركیای خوێندەوە و زوو بڕیاری خۆیدا لەوەی توركیا سەرچاوەی هەڕەشە و مەترسی زیاترە لەسەری وەك لە رژێمی سوریا، لەكاتێكدا بەهەموو لۆژیكێك كێشەی كورد لە رۆژئاوا لەگەڵ دەوڵەتی سوریایە نەك وڵاتانی دیكە، بەڵام بۆ پەیەدەش چاوەڕواننەكراو بوو كە ئاستی سەركێشییەكانی توركیا بگاتە ئەو رادەیە، ئەوەی نەیتوانی لەسەر ئەرزی واقیع لە دەستی دووەمەوە بەدەستی بێنێت، بڕیار بدات راستەوخۆ، خۆی بێتە ناو گۆڕەپانەكەوە.

ئەوە روون بوو كە توركیا نایەوێ‌ ئیدارەیەكی تری كوردی لە تەنیشتییەوە بناغە داكوتێ‌. هۆكارەكەشی ئەوە نەبوو كە توركیا دەیگوت ئەمانە وابەستەی پەكەكەن، تەنانەت ئەگەر هێزەكانی رۆژئاوا ناكۆك و دژ بە پەكەكەش بان، توركیا هەمان هەڵوێستی دەبوو. چونكە دەزانێ‌ ئەو سەرەتایەی ئەزموونی خۆبەڕێوەبەری لە رۆژئاوا راستەوخۆ كاریگەری دەخاتە سەر كوردی باكوور. 

چاوەڕوانكراو بوو توركیا لە رێگەی چەكدارە وابەستە كورد و توركمان و عەرەبەكانی ناوچەكە و هێزە تیرۆریستەكانی تری ناو سووریاوە درێژە بە شەڕ دژی پەیەدە بدات، تا كەشێكی سیاسی و ناسەقامگیر بخولقێنێ‌ بۆ ئەوەی هێزە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەكانی تری پەیوەست بە رووداوەكانی سووریا ئەو خواستەی توركیا لە دروستكردنی ناوچەی ئارام وەك نەخشەڕێگەیەك بۆ سەقامگیریی پەسەند بكەن. كە ئەم هەوڵانەی توركیا چی لەسەر ئەرزی واقیع و چی لەسەر ئاستی دیپلۆماسی شكستی هێنا و بێ‌ ئاكام بوو، بەم لەشكركێشیە و بە پێشێلكردنی یاسای نێودەوڵەتی لە بەزاندنی سنووری وڵاتێكی تر، دەیەوێ‌ چەند ئامانجێك بەدی بێنێت، لەلایەكەوە رێگەخۆش بكات بۆئەوەی گرووپە چەكدارە وابەستەكانی لەناو خاكی سووریا كۆنترۆڵی بەشێكی تری ناوچە سنوورییەكانی توركیا بكەن و لەلایەكی تریشەوە وەك گوشارێك بۆ دەوڵەتانی خاوەن بڕیار لە دۆسیەی سووریا سوودی لێ وەربگرێ تا وەك رێگرییەك لە جەنگێكی گەورەتر لە ناوچەكە، بە بژارەكەی توركیا رازی بن كە ناوچەی ئارام بكاتە ئەمری واقیع. لەگەڵ ئەوەشدا دەیەوێ‌ ئەو چاوپۆشییە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیە بقۆزێتەوە بە پەلامارێكی سەربازی ئەو ناوچانەی كورد تێیاندا باڵادەستن، بخاتە ژێر كۆنترۆڵی خۆیەوە و دواتر بەهۆیانەوە سازش بە رژێمی سووریاش بكات. 

ئەم رووداوانە بۆ كوردیش كۆمەڵێك پێشهات و لێكەوتەی جۆراوجۆری دەبێت كە پێویستە پەندیان لێ‌ وەربگرین. لە جۆری مامەڵە و پەیوەندیمان لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە و زلهێزەكانی دونیا، دەبێت لەخۆمان بپرسین ئایا بەڕاستی كورد دۆستی هەیە؟ دەبێ‌ هەڵوەستە لەسەر ئەوە بكەین كە تاكەی لەناو خۆماندا ناكۆك و ناتەبا بین، ئایا دەتوانین پشتی یەك بگرین؟ ئایا دەتوانین ئەو فرە هێزە چەكدارییەی كورد لە پارچە جیاجیاكانی كوردستان بكەین بە هێزێكی خاوەن ئیرادەی كوردستانی كە كەركووك و عەفرین سەلماندیان جگە لە خۆمان كەس نییە بمانپارێزێت؟ 

یەكێك لەو بابەتە گرنگانەی چەند ساڵێكە لە رۆژاڤا كێشەی لەسەرە، بوونی هێزی تری چەكداری كوردییە. پەیەدە رێگە نادا هێزەكانی (رۆژ) كە سەر بە (ئەنەكەسەن) بگەڕێنەوە رۆژئاوا، ئەم رووداوانە لە كۆبانێ‌ و شەڕی پێنج ساڵەی تیرۆر و ئێستا لە عەفرین دەریانخست ئەو سیاسەتە راستتر بوو كە نابێت دوو هێزی چەكداری كوردی هەبن. دوور نەبوو ئەگەر ئێستا دوو هێزی چەكدار لە عەفرین بان، بۆ شكاندنی ملی یەكتری یەكیان دەستی توركیای راكێشایە. ئایا ئەمە دەبێتە مایەی ئەوەی پەندی لێوەرگرین و هێزەكانی رۆژ لەگەڵ یەپەژە و یەپەگە یەكبگرن كە پێویستە ئەوە بكەن؟ بۆ ئەوەی لە داهاتوودا هیچ دەرفەتێك نەمێنێ‌ بۆ ململانێی چەكداری. 

ئێستا ئەوەی گرنگە ئەوەیە هەموو رێگەیەك بگیرێتەبەر تا مایەی دروستكردنی متمانە و دڵنیایی بێ بۆ شكۆی كورد. بەتایبەتی كە پێش سەت رۆژ لە پەلاماردانی عەفرین، لە باشوور بەهۆی رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەرەوە بەدەر لەوەی نیوەی جوگرافیای كوردستان كەوتەوە ژێر دەستی بەغدا و تووشی شكستی سیاسی و سەربازی بووین، شكۆی نەتەوەیی كورد لە عێراق شكاوە. كورد لەم بەشەی كوردستان پێویستی بە هەستانەوەیە، ئایندەی عەفرین و سەركەوتنی ئیرادەی كورد بەسەر توركیادا، لێرەش شكۆی نەتەوەیی بۆ كورد دەگێڕێتەوە. تەنانەت كاریگەری لەسەر داهاتووی توركیاش دەبێت لە جۆری مامەڵەی لەگەڵ كێشەی كورد لە توركیا. واتا عەفرین هەر تەنها پەیوەندی نییە بە چارەنووسی كوردی رۆژئاواوە، پرسێكە بە هەموو واتایەك چارەنووسی هەموو كوردی پێوە بەستراوە. 

بۆ ئەوەی كورد بەپێوە بمێنێ‌، دەبێ‌ عەفرین نەكەوێت. ئەركی پاراستنیشی تەنیا لەئەستۆی ئەو كیژ و كوڕە بەجەرگانە نییە كە بە رۆحی خۆیان بەرەنگاری گەورەترین و ستەمكارترین هێزی ناوچەكە دەبنەوە. رێگای تر زۆرە كە یارمەتیدەری بەپێوە وەستانی عەفرینە لەبەرانبەر لەشكری توركیادا. 

بەپلەی یەكەم پەرلەمانی كوردستان دەتوانێ‌ بە كۆبوونەوەیەكی نائاسایی و تایبەت بە عەفرین، بە ئیدانەكردنی و بە راگەیێندراوێك بۆ رای گشتیی دونیا، زۆر شت لە هاوكێشەكان بگۆڕێت. بە فەرمی داوا لە توركیا بكات لەشكركێشییەكانی رابگرێت. هەروەها كوردی تاراوگە، بە خۆپیشاندانی رۆژانە لە وڵاتەكانی ئەوروپا و گوشار خستنە سەریان بۆ ئەوەی بە بڕیارێكی نێودەوڵەتی توركیا رابگرن. پەكەكە پێویستە لەناو خاكی توركیا چەند بەرەیەكی تری شەڕ بكاتەوە تا قورسایی هێزەكانی توركیا لەسەر عەفرین كەم بكاتەوە، چونكە بەدوور نازانرێت توركیا لە ناوچەكانی كۆبانی و ئەلباب و منبجیشەوە بەرەی شەڕ فراوانتر بكات تا توانای بەرگریی كورد لاواز بكات. 

لەڕووی میدیاییەوە دەبێت ئەو تاوانكاریانەی لەلایەن سوپای توركیاوە بەرانبەر بە ژن و منداڵ و خەڵكی سڤیل دەكرێن، زۆر بایەخیان پێبدرێت و رۆژانە لەم بارەیەوە راپۆرت بدرێتە ناوەندە نێودەوڵەتییەكان. ئەو چەكانەی كە لەشەڕیشدا بەكاربردنیان دەچێتە چوارچێوەی چەكە یاساغە نێودەوڵەتییەكانەوە و توركیا لەڕێگەی تۆپی دوورهاوێژ و فڕۆكەوە بەكاریان دەبات، پێویستە كورد لایەنی نێودەوڵەتی بێنێتە ناوەوە بۆ لێكۆڵینەوە لەو چەكانەی بەكاربراون. دەبێ‌ كورد هەموو رێگاكان بگرێتەبەر بۆ شكستی توركیا لەم جەنگە ناڕەوایە. چونكە لە دوای ریفراندۆم و رووداوەكانی 16ی ئۆكتۆبەر، مانەوەی كورد بە سەربەرزی بەستراوەتەوە بە سەركەوتنی عەفرینەوە.

بڵاوکردنەوە لە

بۆچوونێک بنووسە