ئەركە گرنگەكانی بەردەم گشتپرسی

0

عارف قوربانی
بڕیاردان لە دیاریكردنی رۆژی گشتپرسی لە كوردستان بۆ دیاریكردنی چارەنووسی گەلی كورد لە عێراق، بەتایبەت كە بڕیارە كەركووك و تەواوی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمیش بگرێتەوە، بڕیارێكی ئازایانە و گرنگ بوو، بۆ هەموو حیزبە بەشدارەكانی ئەو كۆبوونەوەیەی بڕیارەكەی تێدا دەركرا. هەرچەندە بایەخی زۆر زیاتر دەبوو ئەگەر بزووتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامییش تێیدا بەشداربوونایە.

لەوەش بایەخدارتر دەبوو ئەگەر بە بەشداریی هەموو ئەو هێزە بەشداربووانە و لە پەرلەمانی كوردستان بووایە. بەڵام ئەمە تەنیا خۆزگەیە و باپیرانیشمان گوتوویانە (خۆزگەیان چاند و سەوز نەبوو). تازە زەمەن ناگەڕێتەوە بۆ رێگری لەو رووداوانەی روویانداوە، بەڵام ناشكرێ‌ ئەو روداوانەی پێشتر بكرێت بە پاساوی ئەوەی كە ئیتر كورد هیچ هەنگاوێكی دیكە نەنێت، بەتایبەتی كە ئەمە سەرەتای رێگاكەیە و دەكرێ‌ بەسیاسەتی دروست قەرەبووی هەڵەكانیش بكرێتەوە.

پرۆسەیەكی وا گرنگ كە پەیوەندی بە چارەنووسی گەلێكی بێ‌ ناسنامەوە هەیە لەناو چوارچێوەیەكی بە دوژمن دەورەدراو، دڵنیایی سەركەوتنی پەیوەستە بە پێكەوەیی و ئیرادەی گشتیی كۆمەڵگاوە. ئێستا تەنها یەك قۆناغی پرۆسەكە دەستی پێكردووە كە ئەویش دیاریكردنی رۆژی ریفراندۆمە، هێشتا ئەركی گرنگ و كاری گران لەدواوەیە، سەرخستنی ریفراندۆم و راگەیاندنی سەربەخۆیی و لە هەردوو ئەم قۆناغەش سەختتر بەدەستهێنانی پشتیوانیی نێودەوڵەتیە بۆ دانپێدانان بە دەوڵەتی كوردستان.

بۆیە پێویستە لەدوای هەنگاوی یەكەمەوە كە بڕیاردان بوو لە ئەنجامدانی ریفراندۆم و دیاریكردنی وادەكەی، كار بۆ نەهێشتنی ئەو ناكۆكی و ناتەباییە سیاسیە بكرێت كە لە كوردستاندا هەیە. گەرچی نزیك بە 35 حیزبی سیاسی كورد و توركمان و ئاشووری لە هەرێمی كوردستان و لە كەركووك لەگەڵ ئەنجامدانی پرۆسەكەن، بەڵام بەبێ‌ دۆزینەوەی دەروازەی چارەسەر بۆ هێنانە ناوەوەی بزووتنەوەی گۆڕان و كۆمەڵی ئیسلامی، ئومێدەكان لاواز دەبن لە سەرخستنی پرۆسەكە، تەنانەت ئەگەر قۆناغی یەكەمیش ببڕین، لە هەنگاوەكانی دوای ئەودا تووشی ئاستەنگی تر دەبین.

ئەو ناكۆكی و ناتەباییە سیاسیەی هەیە، هێشتنەوەی كێشەی پەرلەمان بە پەكخراوی و قەیرانی دارایی، سێكوچكەی ئاستەنگی بەردەم پرۆسەكەن، سەرەڕای ئەوەی ئەدای خراپی حیزبی و حوكمڕانیی چارەكە سەدەی رابردوو وای كردووە بەشێكی خەڵك لە كوردستان نەك پرۆسەی ریفراندۆم، تەنانەت دەوڵەتی كوردستانیشی پێ‌ گرنگ نەبێت. رەنگە ئێمە تاكە میللەت بین لەسەر گۆی ئەم زەمینە لەبەردەم ئەو مەترسیەدا بین كە دوای چەندین سەدە لە ژێردەستەیی، بخرێینە بەردەم ئەو پرسیارەی لە نێوان ژێردەستەیی و سەربەخۆییدا كامیان هەڵدەبژێرین، ترسمان لەوە هەبێت خەڵكانێك دژی سەربەخۆیی بن. بێگومان ئەمە ئەگەر كەم تا زۆریش پەیوەندی بە كولتووری داگیركاری و ئەو زەمەنە زۆرەی چەوساندنەوەوە هەبێت، زۆر لەوە زیاتر پەیوەندی بە ئەدای دەسەڵاتدارێتی و ئەزموونی حوكمڕانیی 25 ساڵەی كورد خۆیەوە هەیە، كە بەشێك لە خەڵكەكەیان بەو ئەندازەیە تێكشكاندووە.

ناكرێ‌ ئەو ناڕەزایەتیانەی خەڵك نادیدە بگیرێن، ئەو هەڵمەتە میدیاییەی لە دژی ریفراندۆم هەیە و ئەوەی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی دەبینرێت، حاڵەتێكی ئاسایی نییە. نیگەرانی و ناڕەزایەتییەكە تەنها ئەو هێزانە نین كە بەشداری كۆبوونەوەكەیان نەكردووە، بەشێك لە بنكەی جەماوەریی ئەو حیزبانەش كە سەركردەكانیان لە كۆبوونەوەكەدا بەشدار بوون، لەو هەڵمەتەدا بەشدارن، چجای خەڵكانێك كە لە دەرەوەی ئیرادەی هێزە سیاسیەكاندان.

چۆن و بە چ رێگایەك ئەو خەڵكانە دەهێنرێنەوە بەرەی پشتگیری لە ریفراندۆم، ئەوە ئەرك و بەرپرسیارێتییەكی گەورەیە. هەرچەندە تا وادەی ئەنجامدانی پرۆسەكە كە زیاتر لە سەت رۆژی ماوە، رەنگە زۆر شت بە قازانجی كەمكردنەوەی ناڕەزایەتییەكان رووبدەن، بەڵام هەر پێویستە كار بۆ ئەوە بكرێت كە ئیجماعێكی سیاسی و كۆمەڵایەتی دروست بكرێت، بەتایبەتی كە بەشێكیان گومانی ئەوەیان هەیە ریفراندۆم بۆ سەربەخۆیی بێ‌ و لێدوانی چەند بەرپرسێك دەكەن بە پاساوی ئەو قەناعەتەی گوایە تەنیا ئامرازێكە بۆ لەبیربردنەوەی قەیرانەكان.

هەروەك هەندێكیان بەو جۆرە دەریدەبڕن كە ترسیان لە ئایندەی دەوڵەتی كوردستان هەیە و نازانن چ جۆرە دەوڵەتێك دەبێت. بۆیە پێویستە لەگەڵ خەڵكی خۆمان روون و راشكاو بین، ئەگەر ریفراندۆم بۆ ئەوە نییە سەربەخۆیی رابگەیەندرێت، هیچ پێویستمان بە سیناریۆ نییە، ئەگەر بۆ سەربەخۆییە پێویست بەو چەواشەكاریانە ناكات، چونكە دوژمنەكانیشمان هێندە ساویلكە نین پێمان وابێت بەو جۆرە لێدوانانە لەخشتەیان دەبەین.

مەترسیەكە هەر لەوەدا نییە كە ئەمانە دەنگ نەدەن، یاخود لەدژی دەنگ بدەن، مەترسیی گەورە ئەوەیە جگە لە سەختیی خودی پرۆسەكە، ئەم پرۆسەیە نەیاری زۆرە. دەرفەت ئەداتە نەیارەكانی كە ئاستەنگ لەبەردەم پرۆسەكە دروست بكەن.

لە دەستپێكی كاردانەوە سەرەتاییەكانیشدا هەڵوێستی بەشێك لە وڵاتانی ناوچەكە وەك جۆرێك لە نەیاریی بۆ ئەنجامدانی ریفراندۆم، ئاماژەیەكی دڵخۆشكەر نییە، هەرچەندە ناشكرێ‌ ئێمە چاوەڕوانی ئەوە بین دەوڵەتان رایبگەیەنن كە ئەوان لەگەڵ پارچەپارچەبوونی دەوڵەتی عێراقن. لە حاڵێكی لەم جۆرەدا دۆخی ناوخۆ گرنگترە لە هەڵوێستی وڵاتان. دواجار ئەو وڵاتانە چ ئەوانەی نوێنەرایەتی و قونسوڵخانەیان لە كوردستان هەیە و وڵاتانی تری دونیاش كە چاودێریی رەوشی كوردستان دەكەن، دەنگ و رەنگی سیاسی و كۆمەڵایەتیمان دەبیستن، ساردوسڕیی ناوخۆمان و لاوازیی ئیرادەی گەل لە بەرامبەر پرسێكی وا چارەنووسساز، دەبێتە مایەی مەترسیی گەورە بۆ داهاتووی پرۆسەكە و دوور نییە كار بكاتە سەر هەڵوێستی دەوڵەتەكانیش. بۆیە هەڵوێستی ناوخۆ و پێكەوەیی خەڵكی كوردستان بە ئیرادەیەكی یەكگرتووەوە، تا ئەندازەیەكی زۆر دڵنیایی سەركەوتن و بە ئاكامگەیاندنی هەموو قۆناغەكانی ئەم پرۆسەیەی پێوە بەندە.

ئەگەر هەموو خەڵكی كوردستان پێكەوە و یەك ئیرادە بین، ئەوكات هەڵوێستی وڵاتانیش لەحاڵەتی نەیارییان بۆ ریفراندۆم بایەخێكی ئەوتۆی نابێت و نابێتە مەترسی لە بەردەم پرۆسەكە، وەك چۆن لە راپەڕینی بەهاری 1991 ئیرادەی گەل بەسەر هەموو لەمپەرەكاندا زاڵ بوو، كاتێكیش ویستمان هەڵبژاردن بۆ پەرلەمان بكەین و دواتر كە حكومەتمان دروستكرد و فیدراڵیمان راگەیاند، نەك هیچ حكومەت و وڵاتێك پشتیوانمان نەبوو، تەنانەت وڵاتانی دراوسێ‌ هەڕەشەیان دەكرد كە پەلاماری كوردستان دەدەن، بەڵام لەبەرئەوەی ئیرادەی میللەتەكە هەمووی لەپشتی سەركردایەتیەكەی بوو، گوێ‌ بە كاردانەوە و هەڕەشەی كەس نەدرا، كە لەسەر ئەرزی واقیع كورد خۆی سەلماند، ناچار بوون مامەڵەشی لەگەڵ بكەن.

ئەم ئەزموونە بۆ ئایندەش راستە، ئەگەر ئیرادەی هەموو گەلی كوردستانی لەپشت بێ‌، بەدڵنیاییەوە سەركەوتوو دەبێت و بەهۆی جۆرێك لە دروستبوونی بەرژەوەندی لەنێوان وڵاتاندا و بوونی سەرچاوەیەكی سروشتیی زۆر لە كوردستان، زۆر زووتر لە چاوەڕوانیەكان، لە ئاستی هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیش دان بە دەوڵەتی كوردستاندا دەنرێت.

بڵاوکردنەوە لە

بۆچوونێک بنووسە